Kitap ve kütüphanelerin yıkım tarihi…

Aleqt, bu haftaki köşesinde tarihte yakılan kitap ve kütüphanelere yer verdi. Birçok nedenin sıralandığı kitap yakma serüveninde en çok yazarların hissi duygularının sebep olması göze çarpıyor.

İki Suudi yazarın kitapların ve kütüphanelerin tahribi hakkında ele aldığı eserleri, konu hakkında bizlere aydınlatıcı bilgiler veriyor.

Bunlardan ilki, 2002 yılında yayınlanan Nasser Al-Hazimi’nin “Arap Mirasında Kitap Yazma” eseri. Diğeri ise Dr. Khalid Al-Saeed tarafından yazılan “Kitap Yazma ve Kitapların Yıkılma Tarihi” başlıklı eseri yer alıyor.

KİTAP YAZMA VE İMHA ETME NEDENLERİ

El-Hazimi, kitapların imha edilme sebeplerini araştırdı ve altı nedenden dolayı olduğunu düşündü: Yasal, bilimsel, politik, sosyal, aşiret, psikolojik ve nörolojik.

Kitapların yakılmasının en belirgin nedenleri arasında ise “yazarların hissi” bulunuyor. Topluluklarını hayal kırıklığına uğratma, onları görmezden gelen ve belki de onlarla savaşan, ahlaki ve maddi değerler sebebiyle yakılıyor. Kitapların imha edilme yöntemleri arasında ise, yakma, gömme, kesip ayırma ve suda bekletme gibi teknikler yer alıyor.

Bunlara en büyük örneklerden biri ise Ebu Hayyan el Tevhidi’nin eserleridir. Ebu Hayyan El Tevhidi, dördüncü yüzyılda yaşamış, bu, bilim ve bilginin gerçekliğinde son derece önemli bir isim.

Yacout al-Hamawi, Ebu Hayyan hakkında, “Dilbilgisi, edebiyat ve hukuk bilimi konusunda son derece önemli biriydi. Tasavvuf, edebiyat ve kelam araştırmacısıydı. Fakat zekası nedeniyle gelen kibri ve keskin dili, zamanla kendi eserlerinin çeşitli nedenlerle imha edilmesine sebep oldu” dedi.

Yazarın kitaplarının imha edilmesinde siyasi ve İslami çatışmalar da nasibini aldı. Birçok yazarın rivayetine göre eserler yıldan yıla kademeler halinde yok oldu.

DİNİ VE MEZHEPSEL FARKLILIKLAR

Yazarlar, dini ve mezhepsel farklılıklar nedeniyle birçok kez kutuplaşmalar yaşadı. Yalnızca kendi eserleri değil önemli tarihi kitaplar da bu kutuplaşmalardan nasibini aldı. Siyasi ve dini otorite bu tahribatta önemli bir rol oynadı. Bazı alimler ve onların takipçileri ortaklaşa hareket ederek bu yıkımı hızlandırdılar.

Müslümanlar arasında meydana gelen acı örneklerden biri de meşhur alim İbn Hazm Endülusi’nin başına gelenlerdi. Ardından Sünniler’in doktrinlerinden biri olan Endülüs halkının çoğunluğu, bir başka doktrin olan Zahiri mezhebine ait kitapları yaktı. Endülüs’ü fanatizme ve sahtekârlığa sürükleyen şey ise mezhepsel hoşgörüsüzlük oldu.

HAÇLILAR VE MOĞOLLAR

Kral Ferdinand ve eşinin İslami kitaplara karşı olan nefreti, bölgedeki Müslüman yazarları ve okuyucuları son derece katı bir isyana sürükledi. Toplu kitap imhalarına karşı isyan eden Endülüslü bir Müslüman şair, durumu bir şiir yazarak ifade etti. “Bizim dinimize dair ne kitap varsa yaktınız, okunacak kitap bırakmadınız” ifadeleriyle üzücü olayı dile getirdi.

Ayrıca İspanyol tarihçi Darbels, Endülüs’ün İspanyol kitaplarının ve Müslümanlara ait bir milyon 500 bin cildin yakıldığını aktardı.

Moğollar da Müslümanların evlerinde ve mabetlerinde bulunan kitapları imha etti.

Halid Al-Said, 656’da dünyanın en büyük kütüphanesi olan Bağdat’taki Bilgelik Evi’ndeki kitapların yakılması ve atılmasının ayrıntılarını anlattı. Gayrimüslimlerin bunun dışında, siyasi ve dinsel sebeplerle el yazması eserlerle dolu 27 halk kütüphanesini yaktığını söyledi.

Aleqt