Arap Dünyası’ndan 2019’un en iyi 10 kitabı

2019 yılında çok sayıda Arapça kitap ya ödül sahibi oldu ya da en iyiler listesinde yer aldı. Bu yıl diğer yıllarda görülmemiş bir şekilde Arapça eserler için önemli bir sene oldu. Belki de Mısırlı yazar Naguib Mahfouz’un Nobel Edebiyat ödülü kazandığı 1988 senesinden sonraki en önemli sene.

İki Arapça kitap 2019 Uluslararası Man Booker uzun listesinde yer aldı. Ummanlı yazar Jokha al Harthi’nin, Marilyn Booth tarafında çevrilen Celestial Bodies kitabı ise Man Booker ödülünün sahibi oldu.

Çok sayıda kitap arasından en önemli beş nokta

1-)Sentence to Hope – Sa’dallah Wannous, Çeviri: Nada Saab ve Robert Myers

Yıldızı parlayan Suriyeli oyun yazarı Sa’dallah Wannous, sonunda Sentence to Hope kitabı ile hak ettiği derleme kitabının sahibi oldu.

Kitap, Wannous’un çok sayıda çevrilmiş oyunu, makaleleri ve röportajlarından oluşuyor. Kitapta, yazarın ülkesi ve yazıları ile olan ilişkilerinin yanı sıra hayal kırıklıkları ve sıkıntılarını da görebiliriz.

Kitapta yazarın cinsiyet, kimlik, cinsellik ve güç konularında çok sayıda çalışmasını okuyabiliriz.

2-)Palestine as Metaphor (Metafor olarak Filistin) – Mahmoud Darwish, Çeviri: Carolyn Forche ve Amira al Zein

Filistin’in en ünlü şairleriyle yapılan bu röportaj serisi, şiir severler ve siyaset ile ilgilenen herkesin mutlaka okuması gereken bir kitap.

Darwish’in hayatı, aile ilişkilerini ve şiir gibi konularla olan ilişkisinin yanı sıra diğer şairler, eleştirmenler, çevirmenler ve izleyicilerle olan ilişkisini de bizlere anlatan dördü Arapça’dan biri İbranice’den tercüme edilen beş makaleden oluşuyor.

Bir zamanlar Hadarim dergisinin editörü olan ve Darwish’in çalışmalarını yayınlamayı reddeden İsrailli şair Helit Yeshurun ile aydınlatıcı tartışmalarının bir metni de eserde yer alıyor.

3-)Jokes for Gunmen (Silahşörler için Şakalar) – Mazen Maarouf, çeviri Jonathan Wright

Bu inanılmaz eser, 2016’da Almultaqa Arapça Kısa Öykü Ödülü’nün ilk sahibiydi ve Jonathan Wright’ın çevirisiyle 2019 Uluslararası Man Booker için uzun listesinde yer aldı.

Jokes for Gunmen, Lübnan’ın Beyrut şehrinde büyüyen ve şu an İzlanda’da yaşayan Filistinli Maarouf’un ilk kısa öykü kitabı.

Jokes for Gunmen kitabında yer alan öyküler, hayatından endişe duyarken silahlı bir şaka yapmaya çalışan birinin gergin, manik ve gerçeküstü anlatımla hikayelendirilen iç savaş ve aile sorunları etrafında ilerliyor.

4-)The Book of Disappearance (Kaybolma Kitabı) – Ibtisam Azem, çeviri Sinan Antoon

Azem’in The Book of Disappearance kitabı, muazzam bir ortadan kaybolma eylemi etrafında geçiyor. Bir gece yarısında, İsrail ve işgal altındaki Filistin’deki bütün Filistinliler aniden ortadan kayboluyor. İsrailliler ise neler olduğunu anlayabilmek çabalıyorlar. Hayfa’da geçen roman, bu hayali kayboluşun öykülerini 1948 tarihi göçü ile birleştiriyor.

Kitabın, on iki Filistinli yazarın on iki spekülatif kurgu eseri olan Basma Ghaliyini tarafından hazırlanan ve hepsi 2048’de geçen Filistin + 100 kitabı ile birlikte okunmasını tavsiye ederiz.

5-)The Old Woman and the River (Yaşlı Kadın ve Nehir )- İsmail Fahd İsmail, çeviren Sophia Vasalou

İran-Irak savaşının ilk yıllarında bir kadın ve eşeği hakkındaki bu sürükleyici kitap İngilizce’de fazla ilgi görmedi, ancak okumak büyük bir zevk.

Yaşlı Kadın ve Nehir, insan olmanın daha iyi yönlerini incelerken tedirgin etmeden heyecanlandırmayı başarıyor.

Beş önemli Arapça eser:

Bu beş Arapça kitap henüz İngilizceye çevrilmedi, ancak bu yıl büyük bir ilginin sahibi oldu.

1-)In Pursuit of Enayat al-Zayat (Enayat al-Zayat’ın izinde) – Iman Mersal

Yazar Hilal Chouman’ın dediği gibi: “Kapaktaki Iman Mersal adı, yayınlandığı anda kitabı satın almak için yeterli sebep.”

Mersal’ın düz yazı türündeki bu eseri, övülen How to Mend: Motherhood and Its Ghosts kitabının devamı niteliğinde.

Mersal bu kez Mısır eleştiri aygıtları tarafından “önü kapatılan” ve sonunda kendi hayatını kaybeden Mısırlı yazar Enayat al-Zayat’ı anlatıyor.

Mersal edebi sahnede karşımıza ilk şair olarak çıktı. Şiirleri hikaye anlatıcısının mizahıyla doluyken, düz yazı eserleri bir şairin ritim duygusu ile ilerliyor.

2-)Souls of Edo ( Edo’nun Ruhları)- Stella Gaitano

Bu geniş tarihsel roman 1970’lerde ve 1980’lerde Sudan’da anneliği anlatıyor ve Ömer el-Beşir 1989’da iktidarı ele geçirdiği tarihte sona eriyor.

Hikaye, şu anki Güney Sudan’da başlıyor. Kitapta Edo olarak geçen kahraman, kendini evin içine hapsediyor. Bebeğinin öldüğüne inanmayı, sütü ölü bebeğin ağzına koymaya devam ederek reddediyor.

Edo’nun ruhları ve hikayeleri, yaşayan çocuğa, evlerine kadar gelen iç çatışma sırasında kuzeye kaçması gereken Lucy’ye geçir.

Roman, Gaitano’nun kahramanlarının yaşamlarındaki küçük anları gözlemlemesi ile işlenmiş farklı annelik türlerini araştırıyor.

3-)Room 304: Hiding from My Beloved Father for 35 Years (Oda 304: Sevgili Babamdan 35 Yıl boyunca Saklanma) – Amr Ezzat

Amr Ezzat, sadece bir oğul ve babası arasındaki ilişkiyi anlatmıyor, aynı zamanda insanlar ve güç arasındaki ilişkiyi de oldukça sade ve güçlü anlatıyla karşımıza çıkıyor.

Yazar, kitabında yorucu unsurlarla birlikte aile ilişkilerinde neyin güvenli ve sevgi dolu olduğunu anlatıyor. Room 304, ebeveynlerimize hem son derece görünür hem de son derece görünmez olduğumuzu gözler önüne seriyor.

Ezzat’ın kitabındaki olayların bazıları, bir Mısır köy olan İmbaba’da büyüyen zeki orta sınıfa mensup çocuklara özgü, ancak kitapta genel ebeveyn-çocuk ilişkisindeki evrensel zorlukları da görebiliriz.

4-)No One Prayed Over Their Graves(Mezarları Üzerinde Kimse Dua Etmedi – Khaled Khalifa

Khalifa’nın 2019 yılında yayınlanan romanı No One Prayed Over Their Graves 2020 Uluslararası Arap Kurgu Ödülü için uzun listesinde yer aldı.

Kitap, iki kahramanın sevdikleri insanlarını hayatını almak için başlayan felaketin yaklaşması ile geriye 1907 yılının Halep’ine dönüyor.

Kitap, Khalifa’nın karakterlerine ve bazen de kurtuluşları olan kusurlarına olan derin tutkusuyla anlatıyor.

Suriyeli romancının savaş yolculuğunu anlatan Death is Hard Work isimli kitabı Leri Price’ın çevirisi ile 2019 Ulusal Kitap Ödülü için kısa listeye alındı.

5-)Prizes for Heroes (Kahramanlar için Ödüller) – Ahmed Awni

Awni’nin popüler ve beğenilen ilk romanı 2020 Sawiris ödülü için kısa listeye alındı.

Kitap, Rami’nin anlatımı ile başlıyor ve 30 yaşına basan Rami’nin hayattan ne istediğini hala bilmemesi üzerine ilerliyor.

Prizes for Heroes, Ocak ve Şubat 2011 Kahire’de gerçekleşen olaylara önceki anlatılardan çok daha az kahramanca anlatımla yaklaşıyor.

Alaycı kahramanı Rami, Mısırlı yazar Waguih Ghali’nin kült klasiği, Beer in Snooker Club’daki Ram’i anımsatıyor.

Al Jazeera