Dünyada aşı savaşı: WHO, ‘tekelciliğin’ sonuçlarına karşı uyarıyor

Aşı sıralamasında İsrail, şimdiye kadar nüfusunun yüzde 46,6’sını aşılamayı başarmasıyla ilk sırada yer alıyor

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), geçtiğimiz aylar boyunca zengin ülkelere, Kovid-19’a karşı geliştirilen aşıların tüm ülkelere zamanında dağıtılmaması durumunda aşılama kampanyalarının, salgını tamamen ortadan kaldırarak, ekonomik faaliyetlerin, ticari hareketin ve uluslararası seyahatlerin yeniden başlaması için tek başına yeterli olmayacağı konusunda uyarılarını sürdürdü.

WHO, birden fazla kez, yarı tekelci uygulamalara ve genellikle ihtiyaçlarını aşan miktarlarda aşı elde etmek için ülkeler arasındaki şiddetli bir rekabetin yürütülmesine yönelik eleştirilerini dile getirdi. Bu uyarılardan sonuncusu, WHO Sözcüsü Margaret Harris tarafından Avrupa Birliği’nin (AB) ilaç şirketlerinin ihracatları üzerinde kontrol uygulama kararına itirazı kapsamında geldi. Harris bu kontrol kararının, büyük endişe uyandırdığını ayrıca küresel aşı tedarikini ve ülkeler arasında eşit dağılımını tehdit edeceğine dikkati çekti.

WHO’nun son verilerine göre, bir milyar 236 milyon nüfusa sahip zengin ülkeler 4 milyar 198 milyon doz aşı satın alırken, 3 milyar 500 milyon nüfuslu düşük gelirli ülkeler COVAX girişimi ile alacakları bir milyar 110 milyon dozdan 713 milyon doz satın aldılar. Bu, düşük gelirli ülkelerde her vatandaşa bir doz aşı düşerken, zengin ülkelerde her vatandaş için ortalama üç buçuk doz aşı düştüğü anlamına geliyor.

AB ülkeleri gibi zengin ülkeler, fazla doz aşılarını ihtiyaç sahibi ülkelere dağıtma sözü vermişlerdi ancak bu arada ülkeler, ilaç şirketlerinin öngörülebilir gelecekte, Kovid-19’un mevsimsel bir virüs haline gelmesi ile her yıl aşı yapılması gerektiğinde ikiye katlanabilecek olan büyük karlar elde ettiği aşı pazarında rekabet ediyor.

Aşı sıralamasında İsrail, şimdiye kadar nüfusunun yüzde 46,6’sını aşılamayı başarmasıyla ilk sırada yer alırken, onu nüfusun yüzde 32’sinden fazlasını aşılayan Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) izliyor. Batı ülkeleri arasında yüzde 13,1 ile İngiltere birinci sırada yer alırken, onu yüzde 8,9 ile ABD izliyor. Kendi aşısını üreten ve geçen yaz kullanımını onaylayan ilk ülke olan Rusya ise nüfusunun sadece 0,7’sini aşılamayı başardı.

Bir WHO uzmanı, “Aşılamaya kimin ne zaman başlayacağını belirleyen açık bir ticari ve jeopolitik savaş” diyor ve bu savaşta asıl galibin ilaç şirketleri ve belki de küresel bir aşılama stratejisinin yokluğunda yeni mutasyonların ortaya çıkması nedeniyle daha hızlı olarak yayılmaya devam eden virüs olduğunu belirtiyor.

Asya

Asya kıtasında, Japonya bu ayın sonunda aşılama kampanyasına başlayacak olan büyük sanayileşmiş ülkelerden sonuncusu olacak. Bu gecikmenin birçok sebebi bulunuyor ancak en önemlisi, ilaç şirketlerinin aşıların Japonlar arasında etkili olduğunun kanıtlayan bulguların sunulmasının istenmesi. Güney Kore’de de aynı talepte bulunuldu. Japonya’daki aşılama kampanyasındaki gecikme, Uluslararası Olimpiyat Komitesi’nin programa göre gerçekleşmesinin onayladığı ve 23 Temmuz’da başlaması planlanan Olimpiyat Oyunlarının kaderine yönelik önemli soruları gündeme getirirken, sayıları giderek artan bir grup Japon yetkili, olimpiyatların iptal edilmesini veya ertelenmesini talep ediyor.

Çin ise, ülke içinde yüz milyonlarca insanın hareketine tanık olunan ve önümüzdeki hafta sonuna denk gelen Ay Yeni Yılı Festivali’ne kadar 50 milyon insanı aşılama hedefine ulaşmak için çabalıyor. Çin aşı kampanyalarında temel olarak, Batı aşıları satın almak için sözleşme yapamayan düzinelerce ülkeye tedarik sözü veren “Sinovac” ve “Sinopharm” şirketlerine güveniyor.

Afrika

Afrika kıtası ise şu anda, birincisinden çok daha şiddetli olan ikinci bir salgın dalgasıyla karşı karşıya kalmış durumda. Nüfusunun yüzde 60’ını aşılamak için bir milyar 500 milyon doz aşıya ihtiyaç duyan Afrika’da, WHO’nun tahminlerine göre ülkeler gelecek yılın sonuna kadar nüfuslarının yüzde 30’undan fazlasını aşılayamayacaklar, bu nedenle de kıtada iki veya üç yıl sürü bağışıklığına ulaşılamayacak. Şu ana kadar aşılama kampanyalarına başlayan Afrika ülkeleri Seyşeller, Mauritius, Fas ve Cezayir iken, Nijerya ve Güney Afrika gibi büyük ülkeler kampanyalarına bu ayın sonlarında, geri kalanı ise önümüzdeki ayın ortalarında aşı kampanyalarına başlayacak. Afrika ülkeleri aşı kampanyalarında AstraZeneca, Rus aşısı Sputnik V ve Çin aşılarına güveniyor.

Latin Amerika

Latin Amerika’da salgına bağlı can kaybı 600 bini geçerken, bölge ülkeleri, sağlık sistemlerinin zayıflığı, lojistik imkansızlıkları ve yeterli miktarda aşı temininde gecikmelerin yaşanması nedeniyle aşılama kampanyalarında oldukça karmaşık koşullar ile karşı karşıya kalıyor. Arjantin ve Meksika gibi ülkelerde aşının 250 milyon dozunun yerel olarak üretmesi ve yerel olarak dağıtması için AstraZeneca şirketi ile sözleşme imzalanırken, komşu ülkelerde Rus aşısı (Sputnik) bu bölgede büyük bir talebe tanık oluyor. Bölgedeki tüm ülkeler aşı kampanyalarını başlatmışken, ülkesi boğucu bir yaşam ve ikmal kriziyle karşı karşıya olan Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro Kovid-19’a karşı “mucize ilacın” keşfedildiğini duyurdu ancak bilim camiası, özelliklerini doğrulamadan önce kullanımına karşı uyarıda bulundu.

ABD ve Kanada

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi (CDC), aşı kampanyasının aralık ayında başlatılmasından bu yana aşı yaptıranların sayısının 30 milyonu aştığını bununla birlikte, aşılanan nüfus açısından eyaletler arasında farklılık olduğunu bildirdi. CDC ayrıca, Alaska nüfusunun yüzde 11’nin aşılanması ile listenin ilk sırasında yer aldığını, buna karşılık Alabama nüfusunun yüzde 5’nin aşılandığını ifade etti. Önceki yönetimin pandemiyi yönetme politikasını şiddetle eleştiren yeni ABD yönetimi, yeni Başkan’ın görev süresinin ilk 100 gününde en az 100 milyon vatandaşın aşılanması sözü vermiş ve tıbbi malzeme ihtiyacını karşılamak için Kore Savaşı günlerine kadar uzanan Savunma Üretim Yasası’na başvuracağını açıklamıştı. Kanada ise, sakinlerinin sayısına denk gelecek miktarda aşı satın alan tek ilk ülke oldu. Nüfusu 40 milyonu geçmeyen ülkenin 190 milyon aşı dozu satın alması bekleniyor.

Ortadoğu

Ortadoğu’da üç ülke aşılama kampanyalarının sıklığına göre dünya ülkeleri sıralamasında üst sıralarda yer alıyor, dünya çapında birinci sırada İsrail gelirken, onu ikinci sırada BAE takip ediyor ve dördüncü sırada Bahreyn yer alıyor. Yönetimin ABD ve İngiltere’den aşı ithalatını yasakladığı ve kendi aşısını geliştirip üretmekte ısrar eden İran ise, geçtiğimiz günlerde yerel aşı projesini ertelemek ve Çin’den gelmesi muhtemel olan aşıyı ithal etmek zorunda kaldı.

Avustralya ve Yeni Zelanda

Avustralya ve Yeni Zelanda, aşılama kampanyalarını başlatmak için bu ayın ortasında AstraZeneca aşısının ilk partilerinin gelmesini bekliyor. Avustralya hükümeti, önümüzdeki ayın sonundan itibaren, aşıyı Melbourne’da üretmek için İngiliz şirketiyle bir sözleşme imzaladığını belirtti. Yeni Zelanda’nın aşı kampanyasına nisan ayında başlaması bekleniyor. Yeni Zelanda, Başbakanı Jacinda Ardern’in açıklamasına göre yıl sonuna kadar sınırlarını kapalı tutacak.

Şarku’l Avsat