Mısır Cumhurbaşkanı ve Dışişleri Bakanı, dün Kahire'de Sudanlı Bakan ile görüşürken

Mısır ve Sudan istişarelerinin ana gündemi: Etiyopya

Mısırlı ve Sudanlı yetkililer arasında dün eşzamanlı olarak askeri ve diplomatik görüşmeler gerçekleşirken Etiyopya’nın Nil Nehri’nin ana kolu üzerine inşa ettiği, Mısır ve Sudan’ın su kaynakları üzerindeki etkisine ilişkin endişeler uyandıran Nahda (Rönesans-Hedasi) Barajı konusunda Kahire ve Hartum ile Addis Ababa arasındaki gerilim devam ediyor.

Mısırlı ve Sudanlı yetkililer, yapılan görüşmelerin ardından yayınlanan ortak açıklamada, Etiyopya ile barajın doldurulması ve işletilmesi konusunda yasal bağlayıcılığı olan bir anlaşmaya varılmasının yanı sıra üç ülkenin çıkarlarına ulaşılması ile Mısır ve Sudan’ın su haklarının korunması ve projenin aşağı havzadaki iki ülkeye (Mısır ve Sudan) yönelik zararlarının en aza indirilmesinin’ önemi vurgulandı. Mısır ve Sudan, Etiyopya’yı ‘iyi niyet göstermeye ve bahsi geçen anlaşmaya varmak için etkili bir müzakere sürecine girmeye’ çağırdılar.

Etiyopya, Nahda Barajı çalışmalarına 2011 yılında başladı. Son zamanlarda ise Mısır ve Sudan’ın tüm uyarılarına rağmen barajın bu yılın ortasında yaklaşık 13,5 milyar metreküp su ile doldurulacağı ikinci aşamaya geçme niyetini açıkladı.

Mısırlı ve Sudanlı yetkililer tarafından yapılan ortak açıklamada, Etiyopya’nın tek taraflı olarak barajı doldurmak için ikinci aşamaya geçilmesinin ‘Mısır ve Sudan’ın su güvenliğine doğrudan tehdit oluşturacağı’ vurgulanırken Mart 2015’te Hartum’da üç ülke arasında imzalanan ‘İlkeler Beyannamesi Anlaşması’nın ihlali olarak kabul edildi.

Sudan Dışişleri Bakanı Meryem Sadık el-Mehdi dün, Mısır ve Sudan genelkurmay başkanlarının başkanlığındaki Mısır-Sudan Askeri Komitesi’nin Hartum’da gerçekleştirdiği toplantıyla eşzamanlı olarak Kahire’yi ziyaret etti.

Sudanlı Bakan, Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi ve Dışişleri Bakanı Samih Şukri ile yaptığı görüşmede, Mısır’ın ‘iş birliği, inşa ve kalkınma çerçevesinde Sudan ile ilişkileri destekleyen stratejik yaklaşımına’ vurgu yaptı. Bakan Mehdi, ‘Sudan’ın güvenliği ve istikrarının, Mısır’ın güvenliğinin ve istikrarının ayrılmaz bir parçası’ olduğunu vurguladı.

Mısır Cumhurbaşkanlığı’ndan yapılan açıklamaya göre Cumhurbaşkanı Sisi görüşmede, ‘Mısır’ın Sudan’da barış ve istikrarı teşvik etmeye yönelik tüm çabaları desteklediğini’ ifade ederken ülkesinin özellikle elektrik ve demiryolu bağlantısı ve ticaret alanlarında Sudan ile ikili ilişkileri güçlendirmek istediğini ve ekonomik reform ve kadroların eğitimi konusundaki deneyimlerini Sudan’a aktarmaya hazır olduğunu teyit etti.

Mısır Cumhurbaşkanı Nahda Barajı ile ilgili olarak ise “Nil havzasındaki iki ülkenin de zarar görmemesi ve su haklarının korunması için barajın doldurulması ve işletilmesi konusunda yasal olarak bağlayıcı bir anlaşmaya varılması zorunludur” dedi.

Afrika Birliği’nin (AfB) geçtiğimiz yaz Güney Afrika’nın dönem başkanlığı sırasında üç ülke arasında başlattığı müzakereler durmuştu. Sudan ve Mısır yapılan ortak açıklamada, Güney Afrika’nın gösterdiği çabadan dolayı takdirlerini dile getirdiler. Ayrıca AfB’nin dönem başkanlığının Kongo Demokratik Cumhuriyeti tarafından devralınmasının ardından Kongo Cumhurbaşkanı Felix Tshisekedi’nin müzakerelere liderlik rolünü üstlenmesinden duydukları memnuniyeti ifade ettiler.

Mısır ve Sudan, ‘Etiyopya’nın Nahda Barajı’nı ikinci kez tek taraflı olarak doldurmasının başta Sudan barajları olmak üzere Mısır ve Sudan’ın su güvenliğine doğrudan bir tehdit oluşturacağını’ vurguladılar. Barajın tek taraflı olarak doldurulması işlemi, 20 milyon Sudanlının hayatını tehdit ediyor. Açıklamada bu adımın, 2015 yılında imzalanan İlkeler Beyannamesi Anlaşması’na yönelik önemli bir ihlal olacağı teyit edildi.

Mısır ve Sudan ayrıca AfB’nin dönem başkanı Kongo Demokratik Cumhuriyeti liderliğinde uluslararası bir dörtlü oluşturarak AfB tarafından desteklenen müzakereleri geliştirmek için fikir birliğine vardıklarını açıkladılar. Birleşmiş Milletler (BM), Avrupa Birliği (AB) ve ABD de müzakerelerde arabuluculuk rolü üstleniyorlar. Mısır ve Sudan, tüm tarafları bu öneriyi kabul etmeye, kabul ettiklerini beyan etmeye ve bu müzakereleri mümkün olan en kısa sürede başlatmaya çağırdı.

Sudan Dışişleri Bakanı Mehdi, ülkesinin Mısır’ın da memnuniyetle karşıladığı adımlar olan barış anlaşmasına katılan devrimci akımları kontrol altına almak için Sudan hükümetinin yeniden şekillendirilmesinin sonucunda barış anlaşmasını uygulama çabalarına değinirken Sudan’ın karşı karşıya olduğu ekonomik zorlukları da dile getirdi. Sudan toplumu üzerinde olumsuz etkileri olan ekonomik zorluklar konusunda Mısır’ın ülkesinin yanında olduğunu yineleyen Bakan Mehdi, Mısır’ın aynı zamanda Sudan hükümetinin uluslararası forumlarda yardımları seferber etme ve hükümetin Sudan ekonomisini güçlendirme çabalarına tam destek verdiğini söyledi.

Öte yandan Kahire’deki görüşmelerde Sudan Silahlı Kuvvetleri’nin ülkenin doğusunda Etiyopya sınırında attığı son adımlar ele alındı. Ortak açıklamada bu adımların, ‘Sudan’ın sınırları belirleyen uluslararası anlaşmalara duyduğu saygı ve devletin egemenliğini şiddete başvurmadan barışçıl bir şekilde sürdürme çabası çerçevesinde atıldığı ve Mısır’ın da bunlara tam destek verdiği’ belirtildi.

Sudan Dışişleri Bakanı Mehdi görüşme sonrası düzenlenen basın toplantısında şunları söyledi:

“Sudan sınırları belgelenmiş bir bilgi meselesidir. 1902 yılından bu yana sınırların çizildiği ve ertesi yıl haritaların oluşturulduğu bir anlaşma yapılmıştır. Dahası Etiyopya, 1972 yılında iki ülke arasında Sudan’ın bu topraklar üzerindeki egemenliğini belgeleyen önemli bir anlaşma imzaladı. Böylece Etiyopya’nın bu sınırları kabulünde hiçbir zaman bir sorun olmadı. Yıllar içinde çok sayıda Etiyopyalı çiftçi, Sudan topraklarına girdi ve buralarda toplu halde yaşamaya başladılar. Bu bildiğimiz bir durum. Sudan, özellikle geniş topraklara sahip olduğu için bu gerçeğe dayanarak söz konusu toprakları ortak bir iş birliği alanı haline getiren bir denkleme tamamen açıktır. Fakat bunun öncesinde sınırların çizilmesinin tamamlanması gerekiyor.”

Diğer yandan Mısır Dışişleri Bakanı Samih Şukri, Mısır ve Sudan arasındaki ilişkilerle ilgili olarak, “İkili ilişkileri, siyasi, ekonomik ve kültürel yönleriyle güçlendirecek mevcut tüm mekanizmaları uygulama sorumluluğumuz olduğu konusunda aramızda tam bir fikir birliği söz konusu” dedi.

Ekonominin ilişkilerin önemli bir bileşeni olduğunu belirten Şukri, ilişkilerin, iki ülkenin haklarının menfaatlerini doğrudan etkilemesi nedeniyle gerek tarım, gerek hayvancılık ve diğer birçok alanda olsun ilişkilerin daha ileriye taşınması gerektiğinin kabul edildiğini vurguladı. İki ülke arasındaki tamamlayıcılıktan yararlanılabileceğini de ifade eden Mısırlı Bakan, böylece ikili ilişkilerde önemli bir dayanak noktası oluşturulabileceğinin altını çizdi.

Son olarak Sudan Dışişleri Bakanı Mehdi, Mısır Cumhurbaşkanı Sisi’nin önümüzdeki günlerde Hartum’u, Sudan Başbakanı Abdallah Hamduk’un ise Kahire’yi ziyaret edeceğini açıkladı.

Şarkul Avsat